W listopadzie 2023 roku Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej przyjęły dyrektywę UE 2023/2673, która wprowadza istotne zmiany w zakresie ochrony konsumentów zawierających umowy na odległość, zwłaszcza dotyczące usług finansowych. Nowe przepisy mają na celu dostosowanie unijnego prawa do cyfrowej rzeczywistości i rosnącej liczby transakcji zawieranych przez internet. Jedną z najważniejszych nowości jest obowiązek zapewnienia przez przedsiębiorców funkcji umożliwiającej konsumentowi łatwe odstąpienie od umowy. To rozwiązanie ma nie tylko zwiększyć przejrzystość, ale także realnie wzmocnić prawa konsumentów w całej Unii.
Nowe otwarcie w unijnym prawie konsumenckim
Dyrektywa UE 2023/2673 stanowi odpowiedź na zmiany technologiczne i ewolucję rynku usług cyfrowych. Dotychczasowe przepisy, obowiązujące od ponad dwóch dekad, przestały odpowiadać współczesnym wyzwaniom, takim jak zautomatyzowane interfejsy, algorytmy cenowe czy techniki manipulacyjne (tzw. dark patterns). Dlatego dyrektywa 2023/2673 aktualizuje i jednocześnie uchyla wcześniejszą dyrektywę 2002/65/WE, włączając odpowiednie zapisy do zaktualizowanej wersji dyrektywy 2011/83/UE.
Główna zmiana? Wprowadzenie obowiązkowej funkcji odstąpienia od umowy, która musi być nie tylko dostępna online, ale też odpowiednio oznaczona i prosta w obsłudze.
Obowiązkowa funkcja odstąpienia od umowy – przełomowe narzędzie ochrony
Nowe przepisy wymagają, by każdy sklep internetowy lub platforma świadcząca usługi na odległość, w tym usługi finansowe, udostępniała konsumentowi wyraźnie oznaczoną funkcję umożliwiającą odstąpienie od umowy. Przycisk z napisem „odstąp od umowy tutaj” (lub równoważnym) ma być łatwy do zlokalizowania i dostępny przez cały okres przewidziany prawem na odstąpienie – standardowo 14 dni kalendarzowych, a w przypadku produktów emerytalnych – aż 30 dni.
Dyrektywa UE 2023/2673 wprowadza tu jasne wymagania: przedsiębiorca nie może zmuszać konsumenta do dodatkowych kroków, jak np. pobieranie aplikacji, jeśli umowa nie została w niej zawarta. Jeżeli konsument już się zalogował, powinien mieć możliwość zrezygnowania bez konieczności ponownego podawania danych. Konieczne jest także potwierdzenie decyzji, co ma zapobiec przypadkowemu kliknięciu i niezamierzonemu odstąpieniu od umowy.
Zakaz „dark patterns” – koniec z manipulacjami w interfejsach
W dyrektywie UE 2023/2673 znalazł się również jednoznaczny zakaz stosowania „dark patterns” – projektowych technik wprowadzających konsumentów w błąd lub utrudniających im skorzystanie z przysługujących praw. Przykłady takich działań to celowe ukrywanie przycisku rezygnacji czy stosowanie mylących komunikatów. Nowe przepisy nakładają na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia odpowiednich sankcji i nadzoru nad przestrzeganiem tych zasad, w tym przez dedykowane organy nadzorcze.
Obowiązki informacyjne i uproszczone procedury
Dyrektywa UE 2023/2673 rozbudowuje obowiązki informacyjne wobec konsumentów. Zanim dojdzie do zawarcia umowy, konsument musi otrzymać komplet kluczowych informacji, takich jak całkowita cena, warunki świadczenia usługi, prawa do odstąpienia, a także – w przypadku usług finansowych – potencjalne ryzyka związane z produktem.
Dodatkowo, konsumenci mają zagwarantowane prawo do uzyskania „odpowiednich wyjaśnień” – co oznacza, że przedsiębiorca powinien zadbać, by klient rozumiał warunki umowy i był w stanie ocenić jej wpływ na swoją sytuację finansową. Jeżeli umowa jest zawierana przez zautomatyzowany interfejs, np. chatbot, konsument musi mieć możliwość kontaktu z człowiekiem – przed podpisaniem umowy oraz, w razie potrzeby, także po jej zawarciu.
Jak powinna wyglądać funkcja odstąpienia od umowy?
Dyrektywa precyzuje trzy kluczowe elementy tej funkcji:
- Przycisk w interfejsie sklepu oraz w wiadomościach transakcyjnych – jednoznacznie opisany, np. „Odstąp od umowy tutaj”.
- Formularz online – umożliwiający podanie lub potwierdzenie danych potrzebnych do identyfikacji umowy.
- Automatyczne potwierdzenie – przesyłane na trwałym nośniku, np. jako PDF lub wiadomość e-mail, zawierające treść zgłoszenia oraz datę i godzinę jego złożenia.
Harmonogram wdrożenia i dalsze kroki
Państwa członkowskie mają czas na wdrożenie przepisów dyrektywy UE 2023/2673 do 19 grudnia 2025 r. Nowe zasady będą natomiast obowiązywać od 19 czerwca 2026 r. W tym okresie państwa muszą nie tylko dostosować prawo krajowe, ale również przygotować odpowiednie organy regulacyjne i nadzorcze do monitorowania przestrzegania przepisów – zwłaszcza w zakresie ochrony konsumentów.
Kluczowe znaczenie dla e-commerce i branży finansowej
Z perspektywy firm działających online – zarówno sklepów internetowych, jak i dostawców usług finansowych – dyrektywa UE 2023/2673 oznacza konieczność dostosowania swoich systemów sprzedaży i obsługi klienta. Ułatwienie procesu odstąpienia od umowy to nie tylko wymóg prawny, ale również element budowania zaufania i przejrzystości w relacjach z klientami.
Przedsiębiorcy powinni także pamiętać, że złamanie przepisów grozi sankcjami – w tym karami finansowymi – oraz kontrolami ze strony właściwych organów krajowych, których zadaniem będzie nadzór nad przestrzeganiem nowych regulacji.
Artykuł sponsorowany
