Ile krajów jest w Europie?

Europa, jako jeden z najmniejszych kontynentów na świecie, jest jednocześnie jednym z najbardziej zróżnicowanych pod względem politycznym i kulturowym. Zastanawiając się, europa ile krajow mieści w swoich granicach, warto pamiętać, że odpowiedź zależy od przyjętych kryteriów geograficznych i politycznych.

W Europie znajduje się 46 państw uznawanych na arenie międzynarodowej (47 uwzględniając Kosowo), z czego 44 kraje są oficjalnie klasyfikowane jako europejskie przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ).

Ile państw leży w Europie?

Europa to kontynent o bogatej historii, który przez wieki przechodził liczne zmiany granic i podziałów politycznych. Współcześnie przyjmuje się istnienie 46 państw europejskich, jeśli liczymy wszystkie kraje uznawane międzynarodowo, których terytorium przynajmniej w części leży w Europie.

Definicja Europy bywa różna, ale najczęściej obejmuje ona obszar od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie po Ural na wschodzie, od Morza Arktycznego na północy po Morze Śródziemne na południu. Różnice w interpretacji granic kontynentu oraz w klasyfikowaniu państw transkontynentalnych (jak Rosja, Turcja czy Kazachstan) wpływają na ostateczną liczbę krajów, które uznajemy za „europejskie”.

Różnice w liczbie krajów w zależności od źródeł wynikają z różnych kryteriów uznawania państw. Niektóre zestawienia uwzględniają tylko te kraje, które są członkami Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), inne biorą pod uwagę również terytoria o niejasnym statusie politycznym lub państwa częściowo uznawane. ONZ klasyfikuje 44 państwa jako europejskie – do tych liczb dochodzi jeszcze Kosowo oraz terytoria zależne.

Oficjalnie uznane kraje w Europie

Lista krajów członkowskich ONZ jest jednym z najczęściej stosowanych kryteriów przy określaniu liczby krajów w Europie. Obecnie ONZ wymienia 44 państwa zaliczane do Europy, w tym takie kraje jak Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania czy Polska. W sumie na kontynencie europejskim (łącznie z państwami transkontynentalnymi) funkcjonuje 46 państw uznawanych na arenie międzynarodowej, a liczba ta rośnie do 47, gdy wliczymy Kosowo, czyli państwo częściowo uznawane.

Poniższa tabela przedstawia te 44 państwa europejskie klasyfikowane przez ONZ wraz z ich subregionem i szacunkową liczbą ludności w 2026 roku:

Kraje nieuznawane i terytoria sporne

Europa jest także domem dla kilku regionów o niejasnym statusie politycznym, które nie są uznawane przez wszystkie państwa na świecie. Chodzi zarówno o terytoria uznawane wyłącznie przez niewielką liczbę państw, jak i o jednostki całkowicie pozbawione uznania międzynarodowego. Wpływa to bezpośrednio na to, jak liczymy państwa w Europie.

Do najczęściej wymienianych terytoriów spornych w Europie należą:

• Kosowo – państwo, które ogłosiło niepodległość w 2008 roku i jest uznawane przez znaczną część społeczności międzynarodowej, ale nie przez wszystkie kraje,
• Abchazja – region formalnie należący do Gruzji, funkcjonujący jako odrębne państwo od lat 90., uznawany tylko przez kilka państw,
• Osetia Południowa – obszar wydzielony z Gruzji, który ogłosił niepodległość, również uznawany jedynie przez ograniczoną liczbę krajów,
• Naddniestrze – separatystyczny region we wschodniej Mołdawii, de facto niezależny od 1990 roku, ale bez uznania ze strony jakiegokolwiek państwa członkowskiego ONZ,
• Cypr Północny – część wyspy Cypr, kontrolowana przez społeczność turecką, uznawana w praktyce wyłącznie przez Turcję.

Cypr Północny funkcjonuje jako odrębny twór polityczny na północy wyspy, podczas gdy społeczność międzynarodowa traktuje całą wyspę jako terytorium Republiki Cypryjskiej. Formalnie północne regiony pozostają częścią Cypru, ale w praktyce działają tam osobne władze, a istnienie Tureckiej Republiki Cypru Północnego otwarcie uznaje tylko Turcja.

Naddniestrze jest przykładem terytorium całkowicie nieuznawanego. Region ten oddzielił się od Mołdawii na początku lat 90. XX wieku, tworząc własne instytucje, siły zbrojne i walutę. De iure obszar ten jest częścią Mołdawii, natomiast de facto pozostaje samodzielnie rządzony już od ponad trzech dekad i nie został uznany przez żadne państwo członkowskie ONZ.

Zależności i terytoria autonomiczne w Europie

W Europie znajdują się również zależności i terytoria autonomiczne, które mają różny poziom samorządności i niezależności od państw, do których należą. Nie są one samodzielnymi państwami, dlatego nie wchodzą do oficjalnej liczby krajów w Europie, ale często pojawiają się w zestawieniach geograficznych.

Do najczęściej wymienianych terytoriów tego typu należą:

• Gibraltar – terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii położone przy wejściu do Morza Śródziemnego,
• Wyspy Owcze – autonomiczne terytorium Danii na północnym Atlantyku,
• Wyspy Alandzkie – obszar autonomiczny należący do Finlandii, położony na Morzu Bałtyckim,
• Wyspa Man – dependencja Korony brytyjskiej na Morzu Irlandzkim,
• Guernsey i Jersey – dependencje Korony brytyjskiej u wybrzeży Francji,
• Svalbard – norweskie terytorium zależne w Arktyce,
• Jan Mayen – wyspa pozostająca pod administracją Norwegii.

Guernsey, Jersey oraz Wyspa Man są zależne od Wielkiej Brytanii, ale posiadają własne parlamenty i szeroką autonomię wewnętrzną. Jan Mayen i Svalbard zarządzane są przez Norwegię, natomiast Wyspy Owcze stanowią terytorium zależne Danii. Mimo odrębnych systemów prawnych czy podatkowych nie są one uznawane za samodzielne państwa, dlatego nie podnoszą liczby krajów w Europie.

Największy i najmniejszy kraj w Europie

Pod względem powierzchni największym państwem, które w całości leży w Europie, jest Ukraina. Jej terytorium liczy około 603 550 km², co czyni ją największym krajem w pełni europejskim. Jeśli jednak uwzględnimy państwa transkontynentalne, zdecydowanie wyprzedza ją Rosja, której łączna powierzchnia wynosi ponad 17 milionów km², choć większość tego obszaru znajduje się w Azji.

Na drugim biegunie znajduje się Watykan, który jest zarówno najmniejszym państwem w Europie, jak i najmniejszym krajem świata. Zajmuje zaledwie około 0,44 km² powierzchni i jest całkowicie otoczony przez miasto Rzym. Taka rozpiętość od olbrzymiej Rosji po mikroskopijny Watykan dobrze pokazuje skalę zróżnicowania europejskich państw.

Najstarsze i najmłodsze państwo w Europie

Za najstarszą republikę w Europie – i jednocześnie jedną z najstarszych nieprzerwanie istniejących republik na świecie – uznaje się San Marino. Tradycja państwowości tego kraju sięga roku 301 n.e., kiedy to święty Maryn miał założyć wspólnotę na szczycie Monte Titano. Choć pierwsze potwierdzone źródła pisane pojawiają się dopiero w średniowieczu, San Marino zachowało wyjątkową ciągłość ustrojową i przez stulecia pozostawało niezależne.

Najmłodszym państwem w Europie jest z kolei Kosowo, które ogłosiło niepodległość 17 lutego 2008 roku. Wcześniej, w 2006 roku, doszło do rozpadu federacji Serbii i Czarnogóry – dwa nowe państwa (Serbia oraz Czarnogóra) pojawiły się wtedy na mapie Europy jako odrębne kraje. Te wydarzenia z początkiem XXI wieku pokazują, że mapa polityczna Europy nadal potrafi się zmieniać.

Historia zmian granic i liczby krajów w Europie

Europa ma długą i burzliwą historię zmian granic i liczby krajów. Od średniowiecza po współczesność, granice państw europejskich zmieniały się wielokrotnie w wyniku wojen, traktatów pokojowych i innych wydarzeń historycznych. Krótkie omówienie historycznych zmian granic w Europie pokazuje, jak dynamiczny był to proces. Wpływ wojen i traktatów pokojowych na mapę Europy jest nieoceniony. Przykłady niedawnych zmian w liczbie krajów to rozpad Jugosławii w latach 90. XX wieku oraz Związku Radzieckiego na początku lat 90.

Te wydarzenia doprowadziły do powstania nowych państw, takich jak Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Macedonia Północna, Czarnogóra czy Serbia. Rozpad ZSRR przyniósł niezależność krajom bałtyckim (Litwa, Łotwa, Estonia) oraz wielu innym krajom w Europie Wschodniej i Azji Środkowej, co znacząco wpłynęło na liczebność państw w Europie.