Z dniem 1 stycznia 2026 roku polski system wykonywania kar przeszedł istotną ewolucję. Wprowadzenie do Kodeksu karnego wykonawczego art. 43ka definitywnie kończy erę dylematu między koniecznością izolacji a humanitarną potrzebą udzielenia przerwy w karze.
Dotychczasowa instytucja przerwy w karze opierała się na zaufaniu do skazanego, co często skutkowało nadmierną powściągliwością sądów w jej udzielaniu.
Nowy art. 43ka k.k.w. wprowadza mechanizm hybrydowy: skazany może opuścić jednostkę penitencjarną, ale pozostaje pod stałym, elektronicznym nadzorem. To rozwiązanie ma na celu nie tylko humanizację odbywania kary, ale przede wszystkim zwiększenie realności kontroli nad skazanym poza murami zakładu karnego. – jest to rewolucja podkreśla adwokat Arkadiusz Szymański z kancelarii Zemła Szymański Adwokaci sp. j., www.zemla-szymanski.pl
Zgodnie z § 1 wprowadzonego przepisu, sąd penitencjarny przed orzeczeniem przerwy ma obowiązek ustalić, czy warunki techniczne pozwalają na zastosowanie dozoru elektronicznego.
Sąd żąda nadesłania informacji od podmiotu dozorującego, czy w miejscu pobytu skazanego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne.
Warto podkreślić, że w praktyce może oznaczać to, że brak stabilnego zasięgu nadajnika może stać się jedyną, obiektywną przeszkodą w uzyskaniu przerwy w tym trybie.
Postanowienie o udzieleniu przerwy w trybie art. 43ka k.k.w. musi być wysoce zindywidualizowane. Sąd w swojej decyzji musi zawrzeć następujące elementy: termin i sposób zgłoszenia przez skazanego podmiotowi dozorującemu gotowości do zainstalowania środków technicznych oraz określa jakie środki techniczne mają zostać zainstalowane.
Należy także zwrócić uwagę na odesłanie zawarte w § 3, które nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o dozorze elektronicznym (art. 43k § 2, 4 i 6-8 k.k.w.).
Komentatorzy zwracają uwagę, że nowa reforma to też istotny problem związany z niewielką liczbą dostępnych zestawów do dozoru mobilnego (rejestrator TPT i nadajnik OPT). Sytuacja ta może w praktyce limitować liczbę udzielanych przerw, mimo spełnienia przez skazanych przesłanek prawnych.
Warto także dodać, że przerwa w karze z systemem dozoru elektronicznego jest rozwiązaniem nie tylko humanitarnym, ale i racjonalnym budżetowo. Koszt utrzymania skazanego w systemie dozoru elektronicznego jest wielokrotnie niższy niż doba w zakładzie karnym. To silny argument wspierający politykę państwa w zakresie odciążania przepełnionych jednostek penitencjarnych.
Należy także mieć na uwadze to, że SDE jest bezlitosny dla niedbalstwa. Nie naładowanie rejestratora przenośnego TPT lub zignorowanie sygnałów dźwiękowych urządzenia może zostać zinterpretowane przez system jako próba ucieczki. Niemniej jednak wzorowe odbycie przerwy w SDE powinno wpłynąć na przekonanie, że wobec skazanego istnieje pozytywna prognoza kryminologiczna. Dla sądu powinien być to dowód na to, że skazany potrafi funkcjonować w społeczeństwie, przestrzegając narzuconych rygorów czasowych i terytorialnych.
Nowy art. 43ka k.k.w. to narzędzie dla skazanych zdeterminowanych, by naprawić swoją sytuację życiową bez zrywania więzi z rodziną. Jednak „cyfrowa smycz” wymaga od nich dyscypliny, której nie znają mury więzienne – tutaj strażnikiem nie jest człowiek, a algorytm i sygnał GPS.
Artykuł sponsorowany
